Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, tương lai của các lập trình viên mới vào nghề đang bị đặt dấu hỏi lớn. Tuy nhiên, một số kỹ sư lại đang phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Năm 2023, không lâu sau khi ChatGPT đưa AI tạo sinh trở thành xu hướng chính, một cuộc khảo sát trên diễn đàn ẩn danh Blind đã đặt ra câu hỏi thẳng thắn: liệu các kỹ sư phần mềm trẻ có đang “gặp nguy” không? Kết quả cho thấy 42% trong số hơn 13.000 người tham gia đã chọn câu trả lời “Có, các bạn đang gặp rắc rối lớn.”
Đến tháng 10 năm ngoái, Sundar Pichai, CEO của Google, đã tự hào thông báo rằng AI đang viết hơn 25% mã nguồn mới tại công ty. Mark Zuckerberg cũng tiết lộ kế hoạch của Meta về việc xây dựng một “kỹ sư AI” để viết mã. Trong khi đó, Marc Benioff, CEO của Salesforce, thông báo ngừng tuyển dụng kỹ sư vào năm 2025, lý do là AI đã giúp tăng năng suất lên 30%. Không lâu sau, tin tức về việc Salesforce dự định sa thải 1.000 nhân viên đã lan rộng. Tuy nhiên, công ty vẫn đang tuyển dụng nhân viên bán hàng cho các sản phẩm AI mới. Stripe cũng có kế hoạch cắt giảm một số kỹ sư, nhưng vẫn dự kiến tăng tổng số nhân viên trong năm nay.
Những diễn biến này đặt ra câu hỏi lớn: Các kỹ sư cấp thấp sẽ làm gì khi nhiều nhiệm vụ cơ bản được tự động hóa? Một số quản lý sản phẩm dự đoán rằng AI sẽ ngày càng đảm nhận nhiều nhiệm vụ lập trình kỹ thuật, giảm nhu cầu về kỹ sư. Thực tế, số lượng việc làm cho kỹ sư phần mềm trên Indeed đang ở mức thấp nhất trong 5 năm qua.
Liệu các kỹ sư có đang vô tình “lập trình” cho sự lỗi thời của chính mình?
AI đang làm xáo trộn nấc thang sự nghiệp trong ngành lập trình bằng cách thực hiện nhiều công việc vốn dành cho các kỹ sư cấp thấp. Tuy nhiên, ít nhất là trong hiện tại, sự gia tăng năng suất từ AI cũng đang tạo ra nhu cầu và giá trị lớn hơn cho các nhà phát triển giàu kinh nghiệm và sáng tạo – những người có khả năng diễn giải và tận dụng tối đa công việc của AI.
Mặc dù nhiều người đã “viết điếu văn” cho nghề lập trình, nhưng thực tế, kỹ thuật phần mềm không chỉ đơn thuần là viết mã. Nó đòi hỏi tư duy sáng tạo để giải quyết vấn đề và chuyên môn sâu rộng để đọc hiểu mã nguồn. Hiện tại, AI vẫn chưa thể trở thành một “nhà tư duy” độc lập và nguyên bản.
James Stanger, Giám đốc truyền bá công nghệ tại CompTIA – một hiệp hội thương mại phi lợi nhuận cho ngành công nghệ thông tin Hoa Kỳ, nhận định: “AI không thể hỗ trợ những gì nó không biết. Tôi vẫn không nghĩ rằng nó có thể thay thế hoàn toàn một nhà phát triển giỏi.” Tuy nhiên, ông cũng lưu ý: “Nếu một nhà phát triển thiếu sáng tạo, họ có thể dễ dàng bị thay thế.”
Ngành kỹ thuật phần mềm đã tồn tại từ những năm 1960, nhưng phải đến thập niên 90 với sự bùng nổ của kỷ nguyên dot-com, việc tuyển dụng mới thực sự phát triển mạnh mẽ. Các trại đào tạo lập trình (coding bootcamp) trở nên phổ biến vào những năm 2010 khi nhu cầu về kỹ sư vượt xa nguồn cung. Theo số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, năm 2023 có khoảng 1,9 triệu người làm việc như nhà phát triển phần mềm, chuyên gia đảm bảo chất lượng và kiểm thử viên. Cục này dự báo ngành sẽ tăng trưởng 17% từ 2023 đến 2033, vượt xa mức trung bình 4% của các ngành nghề khác.
Một phân tích từ CompTIA cho thấy tỷ lệ đăng tuyển việc làm cho kỹ sư phần mềm đã giảm 50% từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2023, mặc dù có phục hồi nhẹ vào cuối năm 2024. So với các lĩnh vực khác như tài chính, kế toán, tiếp thị và truyền thông, mức độ sụt giảm trong ngành phần mềm là đáng kể nhất. Tuy nhiên, CompTIA cũng lưu ý rằng nguyên nhân của sự sụt giảm này chưa thực sự rõ ràng. Nhiều công ty công nghệ – trong đó có những công ty thừa nhận đã tuyển dụng quá mức trong thời kỳ đại dịch – đã sa thải hàng nghìn nhân viên vào năm 2022 và 2023, chủ yếu do lo ngại về tình hình kinh tế bất ổn.
Đáng chú ý là đang có sự phân hóa ngày càng rõ rệt trong ngành kỹ thuật phần mềm liên quan đến mức độ kinh nghiệm. CompTIA phát hiện tỷ lệ các vị trí tuyển dụng kỹ sư phần mềm cấp thấp đã giảm từ gần 30% xuống còn khoảng 20% kể từ tháng 1/2023. Ngược lại, nhu cầu tuyển dụng những người có từ 7 năm kinh nghiệm trở lên đã tăng từ hơn 30% lên gần 40% tổng số vị trí mở.
Các kỹ sư giàu kinh nghiệm mà tôi đã trao đổi đều tỏ ra tự tin rằng AI sẽ không thể thay thế công việc của họ trong tương lai gần.
Jeremy Chua, kỹ sư phần mềm tại AI Lab của công ty đầu tư Georgian, thường sử dụng chatbot khi gặp khó khăn trong lập trình. Anh có thể yêu cầu ChatGPT hoặc Claude tìm kiếm câu trả lời từ Google và Stack Overflow – một trang web hỏi đáp dành cho lập trình viên, hoặc hỗ trợ anh viết mã bằng các ngôn ngữ lập trình mà anh chưa thành thạo. Với hơn một thập kỷ kinh nghiệm, Chua ban đầu cũng hoài nghi về khả năng hỗ trợ công việc của AI tạo sinh. Tuy nhiên, giờ đây anh có thể hoàn thành trong một hoặc hai ngày những dự án mà trước đây phải mất cả tuần. Chua coi các chatbot như những đối tác lập trình của mình. “Nó không thay thế tôi, mà là tăng cường cách tôi làm việc,” Chua chia sẻ.
Caleb Tonkinson, kỹ sư tại công ty AI y tế SmarterDx, nhận định AI đang thay đổi ngành lập trình theo hai hướng: “Tôi có thể hoàn thành cùng một công việc nhanh hơn, hoặc tạo ra sản phẩm tốt hơn trong cùng khoảng thời gian.” Anh xem AI như một công cụ công nghệ mới dành cho các kỹ sư – nhưng thú vị hơn nhờ tốc độ phát triển nhanh chóng của nó. “Trong 20 năm qua đã có rất nhiều công cụ để gỡ lỗi phần mềm, tạo mã hoặc đánh giá mã,” Tonkinson nói. “Các công ty hàng đầu và kỹ sư phần mềm giỏi nhất luôn biết cách tận dụng những công cụ đó.”
Cody Stewart, kỹ sư phần mềm chính tại công ty phần mềm CallRail, cho biết anh không sử dụng AI tạo sinh cho mọi công việc, nhưng thường dùng nó để tìm câu trả lời cho những “câu hỏi đơn giản” mà có thể mất nhiều thời gian để tìm kiếm trên Google hoặc Stack Overflow. Anh bắt đầu sử dụng chatbot trong công việc từ năm 2022. “Tôi đọc được một bài viết nói rằng: hoặc bạn học cách áp dụng các công cụ mới, tìm ra cách chúng có thể cải thiện cuộc sống hàng ngày của bạn và bắt kịp thời đại, hoặc mọi người sẽ vượt qua bạn,” Stewart chia sẻ. “Sau khi đọc điều đó, tôi nghĩ mình nên thử xem sao.”
Trong khi các kỹ sư có kinh nghiệm tỏ ra lạc quan về AI, các kỹ sư trẻ có nhiều lý do để lo lắng hơn.
Công ty khởi nghiệp Cognition AI năm ngoái đã ra mắt Devin – một “kỹ sư phần mềm AI” được thiết kế để xử lý các lỗi và yêu cầu tính năng nhỏ. Trong một video giới thiệu hồi tháng 12, họ mô tả Devin như “một kỹ sư cấp thấp” có thể “làm việc hiệu quả nhất dưới sự hướng dẫn của một người quản lý giỏi.” Cognition AI và CEO Scott Wu không trả lời về việc liệu Devin có thay thế các kỹ sư hay giảm nhu cầu tuyển dụng.
Jayesh Govindarajan, phó chủ tịch điều hành của Salesforce, nói với đồng nghiệp Ana Altchek rằng công ty đang phát triển “một hệ thống có thể giải quyết mọi thứ cho bạn” nhưng “chưa biết cần giải quyết cái gì,” khiến việc biết mã hóa trở nên ít quan trọng hơn. “Tôi có thể là thiểu số ở đây,” Govindarajan nói, “nhưng tôi nghĩ rằng có tính chủ động quan trọng hơn nhiều so với việc học cách mã hóa.”
Alexander Petros, một kỹ sư phần mềm mã nguồn mở tự do, không sử dụng AI để mã hóa. Anh lo ngại rằng AI đang làm những việc mà trước đây các nhà phát triển cấp thấp thường làm, loại bỏ cơ hội học hỏi từ những sai lầm. Petros đã thử ChatGPT nhưng thấy mã có thể cồng kềnh. Nếu mã gặp lỗi, con người có thể không biết cách sửa. “Quá trình tạo mã với LLM khác biệt hoàn toàn với việc tạo ra các hệ thống phần mềm tốt,” anh nói. Sử dụng AI để giải quyết vấn đề có nghĩa là anh có thể không học cách tự vượt qua trở ngại.
Chatbot thiếu sáng tạo — đó là nơi các kỹ sư, đặc biệt là những người có kinh nghiệm, có lợi thế. Stanger hy vọng các công ty sử dụng AI để giúp kỹ sư “đi sâu hơn vào mã và sáng tạo hơn.”
Stanger cảnh báo rằng coi kỹ sư như một vòi nước có thể bật tắt hoặc thay thế bằng AI có thể phản tác dụng về lâu dài. “Nếu bạn có những công ty độc hại tuyển dụng và sa thải, tôi không chắc họ sẽ tạo ra sản phẩm tốt,” ông nói.
Mọi người từ lâu đã lo lắng rằng công nghệ sẽ lấy đi công việc của họ. Nhưng ngay cả khi tự động hóa loại bỏ một số công việc, công nghệ thường tạo ra nhu cầu cho vai trò mới; hầu hết mọi người ngày nay đang làm những công việc không tồn tại trước năm 1940.
Việc loại bỏ hoàn toàn kỹ sư phần mềm có thể không xảy ra trong tương lai gần, nhưng triển vọng cho các kỹ sư có kinh nghiệm là sáng sủa hơn. Trong kịch bản tốt nhất, AI sẽ giúp họ có nhiều thời gian hơn để phát huy sức mạnh và giải quyết vấn đề sâu sắc.
Nguồn:
Amanda Hoover là phóng viên cao cấp tại Business Insider, chuyên về ngành công nghệ. Cô viết về các công ty công nghệ lớn nhất và các xu hướng.
Leave a Reply